Бакалдын - 2018

10:03
01 июня 2018

2008 сыллаахха Эдьигээн оройуона, олохтоохтор сөбүлэҥ биэрэннэр, куоластааһын түмүгүнэн, эбэҕки статуһун ылбыта. Ол кэмтэн номнуо 10 сыл ааһан, быйыл үбүлүөйдээх сылга оройуоҥҥа араас хабааннаах дьаһаллар бараллар. Маны сэргэ биллиилээх общественнай деятель, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин уонна Саха АССР ыҥырыылаах мунньахтарын хас да төгүллээх депутат, Эдьигээн оройуоннааҕы исполкомун бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит Шемяков Н.В. төрөөбүтэ 105 сааһыгар аналлаах эмиэ кэккэ тэрээһиннэр буолаллар. Ол курдук, бу икки бэлиэ даталарга анаммыт, ыам ыйын ньө күнүгэр, үтүө үгэскэ кубулуйбут,Саҥа дьылы көрсөр, сайыны уруйдуур эбэҥки норуотун национальнай бырааһынньыга «Бакалдын» ыытылынна.

11 чаас саҕана «Бакалдын» ыытыллар сиригэр эбэҥкилии таҥастаах-саптаах, киэргэллээх дьон тоҕуоруһа муһуннулар. «Чичипкан» аннынан ааһан ыраастаныы, «Эллувка» - быйыл бу түһүлгэҕэ саҥа  үктэммит бэйэ дьонун сүүһүн хоруонан биһии, «Амака» - тыатааҕы тириитин имэрийии, «Улганни» - баҕа санаа этиилээх, араас өҥнөөх таҥас лоскуйдарын быаҕа баайыы сиэрдэри-туомнарын аастылар. Ол кэнниттэн, оройуон бочуоттаах олохтооҕо, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна Ханчаева У.В. «Имты» - уоту аһатыы сиэрин-туомун ыытта. Салҕыы тэрээһин саҕаланыыта оройуон баһылыгын бастакы солбуйааччы Сергеев В.Н., үөрүүлээх-өҥөлөөх улуус олохтоохторугар махтал суруктары, бочуотунай грамоталары, бэлиэлэри туттартаата. Маны сэргэ, «Эдиген» АКМНС оройуоннааҕы бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ Атласова Л.Н., нэһилиэк дьаһалтатын специалиһа Луковцева Г.В. олохтоохтору эҕэрдэлээтилэр,бу тэрээһини тэрийсэргэ көхтөөх кыттыыны ылбыт дьоҥҥо махтал суруктары тиксэрдилэр.

Быйылгы «Бакалдын» иитинэн аан бастаан ыытыллыбыт, сонун тэрээһин – «Коколло» үтүлүк тигиитин күрэҕин кыттааччыларын, кыайыылаахтарын үрдүк сценаҕа чиэстээһин буолла. Ыам ыйын 25 күнүгэр буолбут күрэххэ 19 иистэнньэҥ кыттыыны ылла. Кэрэ аҥардар үс чаас иһигэр киис, норка түүлэриттэн, таба тыһыттан, сарыытыттан, балык тириититтэн о.д.а. матырыйааллары туһанан, күрэх балаһыанньатын быһыытынан илииннэн, иистэнэр массынааннан үтүлүк арааһын тиктилэр. Бу үлэлэр бырааьынньык кун быыстапкаланнылар. Улуустааҕы дьахталлар сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ Харбаева М.М. салалталаах дьүүллүүр сүбэ күрэх кыайыылаахтарын таһаардылар. Ол курдук, «За сохранение традиций» - Стручкова А.В., «Рукавицы профессионала» - Павлова Х.Е.,  «Комфортные рукавички» - Луковцева Г.В., «Качественные рукавички» - Федорова А.С., «Креативная рукавичка» - Яковлева А.А. анал ааттарга тигистилэр. Иистэнэр массыынанан тирии көрүҥэр: III-с миэстэни – Никитина Е.В., II-с – Антонова М.А. ыллылар, онтон бу көрүҥҥэ Шадрина П.В., сарыынан бэрчээкки тигэн, кыайыылааҕынан таҕыста. Шадрина П.В.: «Хас да сылы быһа, сарыынан бэрчээкки тиктэ сатаабыт баҕа санаабын, хата бу күрэххэ кыттааччы буолан толордум. 3 чаас иһигэр аҥарын тигэн бүтэрдим. Бу бэрчээкким киэбин, Дьокуускай куоракка ыытыллыбыт табаһыттар сүлүөттэригэр бара сылдьан, хоту оройуоннар быыстапкаларыгар, Анаабыртан сылдьар дьүөгэбин көрсөн, үлэтин көрөн ымсыыран ылбытым. Кинилэр үс, биэс тарбахтаах  эр киһи, дьахтар киэнэ диэн сарыынан бэрчээккилэри, быысабайдаан киэргэтэн тигэллэр эбит. Сарыынан бэрчээккини илиинэн тигии биллэн турар ыарахан, ол иһин ииһим аҥарын эрэ бүтэрдим. Онон олох чараас сарыынан тигиэххэ наада эбит диэн түмүккэ кэллим».   Онтон илиинэн тирии көрүҥэр: III-с миэстэни – балык тириититтэн уонна сарыыттан үтүлүк тикпит Константинова Е.Н., II- с миэстэни Массаева Р.Р. ыллылар уонна I-кы бочуоттаах миэстэҕэ тигистэ, сахалыы үтүлүгүнэн – Игнатьева В.И. Бу сонун, ураты элбэх кыттааччыны түмэ тардыбыт «Коколло» күрэххэ кыттыбыт, араас номинацияларга тиксибит, миэстэлэспит, кыайбыт иистэнньэҥнэр, үтүлүктэрин кытта түспүт хаартыскаларынан, күрэх тэрийээччилэрэ култуура уонна туризм отделын улэһиттэрэ, буклет оҥорон таһаардылар. Спонсордар туруорбут бириистэрэ кыайыылаахтарга туттарылыннылар.

Бырааһынньык сүрүн күрэҕинэн «Дюмия» буолла. Манна уопсайа  7 тэрилтэ, түмсүү кыттыыны ыллылар: үөрэх эйгэтин үлэһиттэрин холбоһуктаах хамаандата, оройуоннааҕы дьахталлар сэбиэттэрэ, «Һохто» фольклорнай ансамбыл, «Эдиген» АКМНС бырабыльыанньата, оройуоннааҕы балыыһа коллектива, Константиновтар аҕа уустара, «Һээнчэ хоһуун» сыдьааннара. Дьүүллүүр сүбэ хас биирдии кыттааччы балааккатын, ураһатын кэрийэ сылдьан ыалдьытымсах быһыыны, хороводу, эбэҥки норуотун тэрилин, олоҕун-дьаһаҕын көрдөрөр малларын-салларын, таҥастарын-саптарын, үс төрүт эбэҥкилии бүлүүдэлэри көрдүлэр иһиттилэр, сыаналаатылар. Балааккалары кэрийэ сылдьан, чуум хаһаайкалара астаабыт араас элбэх астара киһи хараҕар быраҕыллаллар. Дьиэлээхтэр өбүгэ үгэһинэн балык арааһыттан, таба, тайах бары чааһыттан, тыатааҕы этиттэн, сыатыттан, сир астарыттан, үгүс эгэлгэ бүлүүдэлэри астаан, толору остуоллаах, кэлбит дьону көрүстүлэр. Ол кэннэ «Дюмия» кыттааччылара сценаҕа тахсан үһүйээннэргэ, номохторго, кэпсээннэргэ олоҕурбут театрализованнай көрдөрүүлэри туруордулар. Салгыы хамаандалартан биирдии эдэр киһи тахсан бириэмэҕэ уоту оттор тымтыгы кыстылар, онтон кэрэ аҥардар оҕуруону сапка тистилэр. Тыҥааһыннаах киирсиилэр кэннилэриттэн түмүк тахсан «Лучшее национально блюдо» - оройуоннааҕы балыыһа коллектива, «За сохранение родовых династий» - Константиновтар аҕа уустара, «За сохранение национальных традиций» - «Эдиген» АКМНС, «Лучшее убранство жилища» - «Һохто» фольклорнай ансамбыл, «За хранение духа патриотизма» - ороуоннаҕы дьахталлар сэбиэттэрэ анал ааттарга тигистилэр. Онтон «Дюмия» кыайыылаахтарынан «Һээнчэ хоһуун» сыдьааннара буолан, кыайыы өрөгөйүн биллилэр. Яковлева С.А., Охлопкова Е.Т.: «Биһиги эһэбит – Карпов Семен Афанасьевич, дьоҥҥо биллэринэн Һээнчэ оҕонньор диэн этэ. Кини сырдык аатын кэриэстиир, үйэтигэр сыалтан бу «Дюмия» күрэххэ уруулар-аймахтар түмсэн кытынныбыт. Эһэбит 99 тыатааҕыны бултаабыт, хоһуун булчутунан аатырбыт киһи этэ, оҕолоругар, сиэннэригэр төрүт үгэһи, сиэри-туому тутуһарга сүбэ-ама биэрбитин баччааҥҥа диэри илдьэ кэллибит. Кини тутта сылдьыбыт сорох малларын уура сылдьабыт. Эһэбит 102 сааһыгар бу күн сириттэн күрэммитэ. Оҕонньор суох буолбутун үһүс сылыгар Улахан күөлгэ, хантан кэлбитэ биллибэт, үрүҥ эһэ киирэн кэлбит. Бу дьикти көстүүнү биһиги дьоммут эһэбит дууһата сылдьар диэн быһаарбыттар. Оҕолорун, сиэннэрин байанайдаан, алҕаан аастаҕа диэн кэпсээннэринэн биһиги бүгүҥҥү театрализованнай туруоруубутун бу номоххо олоҕуран көрдөрдүбүт».

Оҕуруоннан киэргэллэри тиһэн оҥорор, иис дьарыктаах дьахталларга аналлаах «Гудея дяка» диэн эбэҥкилии симэхтэри көрдөрөр күрэх буолла. Манна Шемякова А.А., Камбарбаева Т.Е. оҥоһуктарын илиинэн кыргыттара сценаҕа тахсан көрдөрдүлэр уонна “Эдьигээн сонуннара” хаһыат редакциятын үлэһитэ Иванова А.П. тикпит сумкаларын, оҕуруонан тиспит киэргэллэрин илиинэн, кини бииргэ улэлиир коллектива, кыыһа тахсаннар модалаатылар. Манна Шемякова А.А. оҥорбут симэхтэрэ ордук сыаналанан I-кы миэстэни ылла. Халлаан да туран биэрэн, сайыҥҥылыы күн-дьыл буолан бырааһынньыкка элбэх киһи сырытта.улахан күрэхтэри тэҥэ Бакалдыыҥҥа олохтоох ырыа-уҥкуу ансамбылларын эҕэрдэ кэнсиэрэ, СКПК «Алмазкредитсервис» ыыппыт оҕолорго уруһуй күрэҕэ, эбэҥкилии тыллаах ырыа-хоһоон конкурса, «Нория», «Олломи»,  “Хариус” ооньуулар буоллулар, атыы-эргиэн дьаарбаҥката тэрилиннэ.

Кэнники сылларга олохтоохтор эбэҥки норуотун бырааһынньыгар көхтөөх кыттыыны ылар, таҥас-сап, киэргэл тиктэн кэтэр, сиэри-туому билэр, тутуһар буолбуттарыттан, сылтан сыл аайы тэрээһин таһыма үрдээн, тупсан, сайдан иһэрэ өтө көстөр.

Статья из газеты «Новости Жиганска»